Powiat pilski jest jednym z pięciu powiatów ziemskich, które utworzone zostały z byłego województwa pilskiego, a dziś należą do Województwa wielkopolskiego ze stolicą w Poznaniu. W skład Powiatu pilskiego wchodzi jedna gmina miejska (Piła), 4 gminy miejsko-wiejskie (Łobżenica, Ujście, Wyrzysk, Wysoka) oraz 4 gminy wiejskie (Białośliwie, Kaczory, Miasteczko Krajeńskie, Szydłowo). Największym miastem jest Piła - stolica Ziemi Nadnoteckiej - niezwykle urozmaicony teren pochodzenia polodowcowego, w której mieszka ponad 76 tysięcy osób. Brak uciążliwego przemysłu i słabe zaludnienie, które na terenie powiatu ledwie przekracza 100 osób na 1 km kw., jednoznacznie wskazują na czystość naturalnego środowiska tego regionu.

Przez jedno z miast powiatu - Ujście, przebiega geograficzna granica między Wielkopolską a Pomorzem oraz między Doliną Noteci a Wysoczyzną Chodzieską, która tworzy w tym miejscu skarpę, przerywaną długimi wąwozami. Dominującym elementem krajobrazu regionu stałą się szeroka na kilka kilometrów Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka, którą leniwie płynie Noteć. Brzegi rzeki porastają malownicze łąki nadnoteckie. Wysokie wzgórza, tworzące brzeg pradoliny, to pasma moreny czołowej, tzw. stadiału pomorskiego. Miejscami tworzą one charakterystyczne kulminacje w postaci wzniesień stanowiących ciekawą odmianę na równinnym terenie. Atrakcją pod względem krajobrazowym jest Dębowa Góra koło Skrzatusza, Góra Dębowa niedaleko Wyrzyska i Góra Rzadkowska na wschód od Kaczor. Tereny regionu pilskiego pokryte są umiarkowanymi żyznymi glebami - co wpływa na rolniczy charakter powiatu. 29 proc. jego powierzchni porastają lasy (głównie sosnowe) z dużą ilością jezior i małych oczek polodowcowych.

Przez północną część regionu przepływa kilka malowniczych rzek: Gwda, Dobrzyca, Piława, Rurzyca i Łobzonka. Łagodne warunki klimatyczne, wraz z unoszącymi się zapachami olejków eterycznych wydzielanych przez duże obszary litych borów sosnowych,  tworzą szczególne miejsce, mające dobroczynny wpływ na zdrowie ludzi, zwłaszcza na układ oddechowy. Atrakcyjne położenie, naturalne przyroda, czyste wody i powietrze sprawiają, że w regionie pilskim stawia się na rozwój turystyki, upatrując w niej w przyszłości ważne źródło dochodów mieszkańców.Powiat ma charakter typowo rolniczy, użytki rolne zajmują 75,658 hektarów, przeważają grunty IV klasy. Ważne miejsce w gospodarce powiatu zajmuje leśnictwo. Pozyskiwana w miejscowych lasach tarcica stanowi ważny surowiec wykorzystywany w przemyśle meblarskim papierniczym, stąd również eksportuje się spore ilości grzybów i jagód.

Rejon bogaty jest w zasoby wodne, porosły wielkimi kompleksami leśnymi, których obszar przekracza 40 proc. powierzchni powiatu. Przepływają tu rzeki Noteć, Gwda i Łobzonka, nie brakuje też jezior, z których największe znajdują się na terenie gminy Łobżenica. Trudno przecenić walory krajobrazowe Powiatu Pilskiego, zwłaszcza w dolinie Noteci. Szerokie dno tej doliny stanowią pola uprawne, podmokłe łąki i torfowiska, a jej krawędzie tworzą pasma malowniczych wzgórz morenowych. 

W źródłach pisanych pierwsze wzmianki o Pile pochodzą z XV wieku. Wtedy to stara osada otrzymała prawa miejskie. 4 marca 1513 roku potwierdził je Zygmunt Stary, lokując miasto na prawie magdeburskim. Piła należała wówczas do starostwa ujsko-pilskiego w województwie poznańskim. W XVII i XVIII wieku przetoczyły się przez miasto liczne wojny, kilkakrotnie trawiły je wyniszczające pożary, zawsze jednak po klęskach miasto szybko się odbudowywało, rozwijało rzemiosło i handel. Od czasów I rozbioru polski do 1945 r. Piła znajdowała się w granicach Niemiec. Materialne świadectwo burzliwych i ciekawych dziejów miasta przepadły pod gruzami II wojny światowej. Piła była miastem silnie ufortyfikowanym, leżącym na przedpolu budowanych jeszcze przed 1939 rokiem umocnień, zwanych Wałem Pomorskim, o które toczyły się w 1945 roku ciężkie boje. W wyniku działań wojennych miasto zostało zniszczone w przeszło 70 procentach. Do dziś można oglądać dobrze zachowane betonowe schrony i rów przeciwczołgowy wzdłuż rynny jeziora: Płotki, Bagienne i Jeleniowe. Cmentarz żołnierzy poległych w czasie II wojny światowej znajduje się w Pile-Leszkowie.

Nie mniej ciekawa jest historia poszczególnych  gmin powiatu. Okruchy informacji z przeszłości pieczołowicie zbierane przez pasjonatów, są świadectwem miłości do swojej małej ojczyzny. Prześledźmy krótko najdawniejsze dzieje niektórych miasteczek i wsi. Na skraju Wysoczyzny Krajeńskiej, w dorzeczu Noteci leży rolnicza gmina Białośliwie. Z miejscowych dokumentów z 1916 roku pochodzi opinia, iż nazwa wsi wzięła się z od rosnących w okolicy pięknie kwitnących śliw. Jednak według kroniki szkolnej nazwa wiąże się z nazwiskiem hrabiego Białośliwskiego, który był niegdyś właścicielem tych ziem. Nie wiadomo, która wersja jest prawdziwa, pewne jest natomiast, że pierwsza udokumentowana wzmianka o wsi pochodzi z 1216 r. Wieś najszybciej rozwinęła się w XIX wieku, co wiązało się z wybudowaniem w 1851 r. linii kolejowej Bydgoszcz-Piła i uruchomieniem w 1895 r. kolei wąskotorowej z Białośliwia do Nakła i Łobżenicy. Gmina Kaczory rozciąga się w miejscu, gdzie krawędź Doliny Noteckiej opiera się o Wzgórza Morzewskie. Po raz pierwszy nazwa wsi pojawia się w dokumentach z początkiem XVI wieku (1513 r.) W gminie każda wieś ma ciekawą historię, a niemal wszystkie szczycą się posiadaniem swojej legendy. W Zelgniewie mówi się o zarządcy, który przechytrzył diabła; wciąż naprawdę nie wiadomo, czy w Rzadkowie pod wsią znajdują się tajemnicze podziemia i czy dębowego lasu w Krzewinie pilnuje duch Hansa Kenzlera...Jednym z najstarszych miast Krajny jest Łobżenica. Prawa miejskie magdeburskie otrzymała w 1356 roku za panowania Kazimierza Wielkiego. Po pierwszym rozbiorze miasto znalazło się w granicach Prus. Do Polski wróciło w 1920 r.W Miasteczku Krajeńskim chętnie wraca się do czasów, gdy Miasteczko było miastem nie tylko z nazwy... Prawa miejskie otrzymało w 1474 r., ale tuż przed jubileuszem 500-lecia, w 1973 r. utraciło je wraz z przyległymi wsiami zostało włączone do gminy Białośliwie. Niemal natychmiast rozpoczęła się walka mieszkańców o przywrócenie praw miejskich. Do dziś funkcjonuje tutaj Komitet Przywrócenia Praw Miejskich. Interesującą historię mają również inne wsie należące do gminy. Wiadomo, że w Wolsku już w II i III wieku n.e. istniała osada i do dziś zachowało się tam wczesnośredniowieczne grodzisko. Grabówno na zawsze będzie łączone z osobą Michała Drzymały - chłopa wielkopolskiego, który stał się symbolem walki o polskość z pruskim zaborcą. Po pierwszej wojnie światowej ze składek społeczeństwa zakupiono mu dom w Grabównie, co upamiętnia specjalna tablica.

Ujście to jedno z 36 najstarszych miast polski. Swą nazwę wzięło od położenia wśród pagórków moreny czołowej przy ujściu Gwdy do Noteci. Najstarsze znaleziska i ślady osadnictwa datowane są na VI wiek n.e., a najstarsze wzmianki historyczne sięgają IX w., czyli początków tworzenia się państwa polskiego. Pierwszą warowną twierdzę do obrony północnych granic przed napadami Pomorzan zbudował tu król Bolesław Chrobry. 24 czerwca 1413 roku król Władysław Jagiełło nadał Ujściu prawa miejskie, a następnych wiekach potwierdzili je królowie: Stefan Batory i Jan Kazimierz. Miasto na trwałe zapisało się w historii Polski również podczas najazdu szwedzkiego w 1655 roku. Miało być wtedy głównym punktem obrony. Niestety, w wyniku haniebnej zdrady magnatów wielkopolskich poddających najeźdźcom Wielkopolskę wraz z piętnastotysięczną armią, stało się Ujście miejscem klęski, tak dramatycznie opisanym na kartach „Potopu” Henryka Sienkiewicza. Od pierwszego rozbioru Polski w 1772 roku Ujście należało do zaboru pruskiego. W 1809 roku niemiecki przemysłowiec Bei Mansch założył tu hutę szkła, która do dziś odgrywa ważną rolę gospodarczą. Uregulowano też wtedy bieg Noteci, zmeliorowano łąki, zbudowano linię kolejową: Piła-Czarnków. W 1920 roku południową część miasta włączono w granice odrodzonej Polski. Granica państwa biegła wzdłuż Noteci. Kilkanaście lat później po swojej stronie Niemcy wybudowali port rzeczny. W czasie ostatniej wojny okupanci zburzyli jedną z największych atrakcji - Kalwarię Ujską, wzniesioną w latach 1893-1908 przez miejscowego proboszcza - ks. Franciszka Renkawitza. W ostatnich latach, staraniem władz i mieszkańców, przystąpiono do jej rekonstrukcji.

Wczesnego średniowiecza sięga historia Wyrzyska. Pierwsza wzmianka o tym mieście pochodzi bowiem z 1326 r., choć prawa miejskie Wyrzysk otrzymał dwa wieki później. Wskutek zawirowań dziejowych prawa te na długo utracił i dopiero w 1773 r., król pruski Fryderyk II trwale je przywrócił, zakładając tutaj jedną z baz budowy Kanału Bydgoskiego i regulacji Noteci. W granicach państwa niemieckiego Wyrzysk pozostawał do 1920 r. Od 1818 do 1975 roku miasto było stolicą powiatu.

Władze powiatu pilskiego nie tylko doceniają niezaprzeczalne walory turystyczne tego regionu, ale w rozwoju turystyki widzą jego przyszłość. Już od wielu lat gminy powiatu  pilskiego słyną z wielu ośrodków o charakterze wypoczynkowym i rekreacyjnym, w licznych zajazdach i leśniczówkach goszczą myśliwi z Niemiec, rozwija się turystyka piesza i rowerowa, powstają gospodarstwa agroturystyczne.

Wskutek rozwoju indywidualnej przedsiębiorczości pojawia się coraz więcej prywatnych pensjonatów i małych obiektów gastronomicznych usytuowanych przy najczęściej uczęszczanych szlakach. Te korzystne tendencje aktywnie wspierają lokalne władze, na przykład samorząd pilski, konsekwentnie realizuje uchwalony kilka lat temu program rozwoju turystyki i rekreacji. Powstanie Agencji Rozwoju Północnej Wielkopolski, skupiającą 5 powiatów Północnej Wielkopolski w tym powiatu pilskiego, ma ułatwić rozwój przedsiębiorczości i pomóc w zwalczeniu bezrobocia.

Przemysł ulokował się głównie w Pile. Największym zakładem jest Philips Lighting Poland S.A. Na mapie gospodarczej tego miasta znaczącą pozycję zajmują też trzy inne firmy: Przedsiębiorstwo Projektowo-Inżynieryjne ,,Ekolog”, Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A. - Oddział Poszukiwań Nafty i Gazu, a także drukarnia Winkowski spółka z o.o., gdzie drukuje się znane tytuły prasy kolorowej. Na obrzeżach miasta znajdują się nowoczesne i wyróżniające się estetyką obiekty Palarni Kawy „Celmar”. Poza Piłą funkcjonuje Zakład Przemysłu Rolno-Spożywczego Farmutil HS Holding S.A. zlokalizowany w Śmiłowie na terenie gminy Kaczory.

Obok firm, których nazwy znane są poza terenem powiatu pilskiego, funkcjonuje tu wiele zakładów produkcyjnych, rzemieślniczych, usługowych, placówek handlowych i gastronomicznych. W warunkach gospodarki rynkowej nastąpiła prawdziwa eksplozja przedsiębiorczości indywidualnej. Statystyka jest tu szczególnie wymowna: na terenie powiatu zarejestrowano blisko 10 tysięcy podmiotów gospodarczych, z których zdecydowana większość, bo ponad 7 tysięcy, prowadzi działalność na terenie Piły.

W powiecie pilskim odbywa się kilka imprez o randze ogólnopolskiej i międzynarodowej. Od wielu lat Piła słynie z Międzynarodowego Festiwalu Folklorystycznego „Bukowińskie Spotkania”, którego głównym inicjatorem jest Pilski Dom Kultury. Znają Piłę także kibice sportu żużlowego i piłki siatkowej. Zespół żużlowy Towarzystwa Sportowego Polonia Piła był wielokrotnie organizatorem zawodów żużlowych najwyższej rangi, między innymi Drużynowych Mistrzostw Świata i Mistrzostw Świata Juniorów. Dobre imię miasta rozsławia także sekcja piłki siatkowej kobiet z PTPS Nafta. Drużyna ta występuje w I lidze i często bierze udział w rozgrywkach na boiskach w kraju i zagranicą. Spore osiągnięcia ma także Klub Sportowy „Sokół”, którego zawodnicy wzbogacili w ostatnich latach kolekcję medalową Piły.